* Przekroczenie terminu dostawy może wystąpić również w sytuacji, gdy termin dostawy nie został wcześniej uzgodniony.
* W przypadku zleceń oznaczonych jako „dostawa na określony termin” należy zachować szczególną ostrożność.
* Przekroczenie czasu załadunku nie jest uregulowane w Konwencji CMR.
* Przewoźnicy powinni sprawdzić swoją polisę ubezpieczeniową pod kątem tego, czy odpowiedzialność za szkody wynikające z przekroczenia terminu dostawy jest objęta ochroną ubezpieczeniową.
Odpowiedzialność i ubezpieczenie CMR
Jedna z najważniejszych regulacji dotyczących odpowiedzialności przewoźnika w Konwencji CMR znajduje się w art. 17 ust. 1 CMR. Przepis ten wskazuje trzy możliwe przypadki odpowiedzialności:
• utrata przesyłki,
• uszkodzenie przesyłki,
• przekroczenie terminu dostawy.
W niniejszym opracowaniu skupimy się bliżej na przekroczeniu terminu dostawy.
Czym jest przekroczenie terminu dostawy?
Art. 19 Konwencji CMR stanowi:
„Przekroczenie terminu dostawy ma miejsce wtedy, gdy przesyłka nie została dostarczona w uzgodnionym terminie lub jeżeli termin nie został uzgodniony, gdy rzeczywisty czas przewozu, uwzględniający okoliczności przewozu oraz czas zwykle potrzebny do skompletowania ładunku przez starannego przewoźnika, przekracza rozsądny termin, jakiego można oczekiwać od przewoźnika działającego z należytą starannością.”
Przepis ten rozróżnia dwa przypadki:
1. Termin dostawy został uzgodniony.
2. Termin dostawy nie został uzgodniony.
Jeżeli termin dostawy został uzgodniony, co do zasady ciężar udowodnienia istnienia takiego uzgodnienia spoczywa na stronie dochodzącej roszczenia.
Jeżeli został wystawiony list przewozowy zgodnie z art. 4 CMR, a termin dostawy został w nim wskazany zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. f CMR, wówczas art. 9 ust. 1 CMR ułatwia wykazanie tego faktu.
Warunkiem jest, aby list przewozowy został prawidłowo podpisany przez wszystkie strony umowy.
Skutki przekroczenia terminu dostawy
Jeżeli uzgodniony termin dostawy zostanie przekroczony, mogą z tego wyniknąć konsekwencje związane z odpowiedzialnością. Zagadnienie to zostanie omówione bardziej szczegółowo w jednym z kolejnych wydań.
Nawet jeśli termin dostawy nie został uzgodniony, może dojść do jego przekroczenia. Ma to miejsce wtedy, gdy rzeczywisty czas przewozu jest dłuższy niż czas, jaki w danych okolicznościach, określonych w art. 19 CMR, można byłoby rozsądnie przyznać starannemu przewoźnikowi.
Należy przy tym uwzględnić również art. 20 CMR. Jeżeli towar nie zostanie dostarczony w ciągu 60 dni od jego przyjęcia do przewozu, powstaje tzw. domniemanie utraty. W takim przypadku towar może być prawnie uznany za utracony.
Tak długi czas przewozu jest jednak w praktyce trudny do wyobrażenia. Można go sobie wyobrazić najwyżej przy transportach z Europy Zachodniej do bardzo odległych regionów we wschodniej części Rosji i to w szczególnie trudnych warunkach.
Co jest uznawane za uzgodnienie terminu dostawy?
W praktyce często nie ustala się konkretnego okresu czasu, w którym towar musi zostać dostarczony. Zamiast tego najczęściej określa się konkretny dzień dostawy. Czasami ustala się również konkretną godzinę lub w przypadku dostaw typu just-in-time, krótki przedział czasowy.
Takie ustalenia również są traktowane jako uzgodnienie terminu dostawy. Faktycznie dostępny czas na realizację dostawy wynika z momentu przejęcia ładunku do przewozu oraz uzgodnionego terminu dostarczenia.
Pojęcie „termin” znajduje także potwierdzenie w innych wersjach językowych Konwencji CMR. We francuskiej wersji użyto słowa „délai”, a w angielskiej „time-limit”. Oba te określenia wskazują, że chodzi o pewien okres czasu, a nie wyłącznie o pojedynczy punkt w czasie.
Przewoźnik zasadniczo ma prawo zakładać, że towar zostanie mu przekazany przez nadawcę w odpowiednim czasie. Przekazanie musi nastąpić na tyle wcześnie, aby uzgodniony dzień dostawy lub uzgodniona godzina dostawy mogły zostać dotrzymane przy obiektywnej ocenie okoliczności.
Jeżeli dotrzymanie uzgodnionego terminu dostawy jest niemożliwe od samego początku z powodu opóźnionego przekazania przesyłki przez nadawcę, mamy do czynienia z niewykonalnym uzgodnieniem. Takie uzgodnienie należy uznać za nieważne.
Termin dostawy na określony termin? Uwaga!
W literaturze prawniczej oraz w orzecznictwie nie ma jednolitego stanowiska co do tego, czy termin dostawy może zostać uzgodniony jako termin bezwzględnie wiążący.
Odpowiedni zapis mógłby przykładowo brzmieć:
„Strony umowy uzgadniają termin dostawy o charakterze bezwzględnie wiążącym wynoszący 30 godzin od momentu przejęcia przesyłki do przewozu.”
Przewoźnicy powinni zachować ostrożność wobec takich zapisów i dla własnego bezpieczeństwa nie akceptować ich.
Nie można wykluczyć, że w przypadku sporu sądowego takie postanowienie zostanie rzeczywiście uznane za termin dostawy o charakterze bezwzględnie wiążącym. Ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz interesów stron umowy.
Uznanie terminu za bezwzględnie wiążący może powodować szczególne skutki prawne. Może do nich należeć między innymi prawo do odstąpienia od umowy. Konkretne konsekwencje zależą od przepisów prawa krajowego mających zastosowanie w danym przypadku.
Opóźnione przejęcie towaru do przewozu
Aby przewoźnik mógł dotrzymać uzgodnionego terminu dostawy, nadawca musi przekazać mu towar do przewozu w odpowiednim czasie.
Może jednak wystąpić sytuacja odwrotna: nadawca jest gotowy do przekazania towaru, lecz przewoźnik nie dotrzymuje ustalonego terminu jego odbioru.
W rezultacie po stronie nadawcy mogą powstać znaczne dodatkowe koszty. Przykładem są transporty ponadgabarytowe, przy których do załadunku wynajmuje się dźwigi i personel pomocniczy. Jeżeli przewoźnik nie pojawi się na czas, dochodzi do przestojów. Koszty z tym związane nadawca musi początkowo pokryć sam.
Za koszty poniesione przez nadawcę wskutek zawinionego przez przewoźnika opóźnienia załadunku przewoźnik nie odpowiada na podstawie przepisów konwencji CMR. W takim przypadku odpowiedzialność określają przepisy krajowe właściwe dla danego przypadku.
Powodem jest to, że art. 19 Konwencji CMR nie zawiera regulacji dotyczących przekroczenia terminu załadunku ani terminu odbioru przesyłki.
Opóźniony odbiór przesyłki może jednak później doprowadzić do przekroczenia terminu dostawy. W przypadku takiego przekroczenia terminu dostawy ponownie zastosowanie mają przepisy odpowiedzialności wynikające z CMR.
Każdy przypadek musi być rozpatrywany indywidualnie
Jeżeli nie uzgodniono terminu dostawy, przyjmuje się istnienie hipotetycznego terminu dostawy.
Decydujące znaczenie ma wtedy to, ile czasu rzetelny przewoźnik w okolicznościach opisanych w art. 19 CMR rozsądnie potrzebowałby na wykonanie przewozu.
Każdy przypadek transportu powinien być analizowany indywidualnie. Przy ocenie należy brać pod uwagę okoliczności, które rzetelny przewoźnik mógł przewidzieć przed rozpoczęciem transportu.
Nieprzewidywalne i niemożliwe do uniknięcia zdarzenia, które wystąpią dopiero w trakcie transportu, nie mogą być uwzględniane przy pierwotnej ocenie odpowiedniego czasu przewozu.
W przypadku przekroczenia terminu dostawy przewoźnik może jednak powołać się na art. 17 ust. 2 CMR. Zgodnie z tym przepisem możliwe jest zwolnienie z odpowiedzialności, jeżeli przekroczenie terminu zostało spowodowane okolicznościami, których przewoźnik nie mógł ani uniknąć, ani zapobiec ich skutkom.
Przewoźnik musi jednak udowodnić istnienie takich okoliczności. Odpowiednia zasada dowodowa została określona w art. 18 ust. 1 CMR.
Odpowiedzialność powinna być ubezpieczona
Wo eine Haftung besteht, sollte auch ein entsprechender Versicherungsschutz vorhanden sein.
Dlatego przewoźnicy powinni regularnie weryfikować zakres swojej ochrony ubezpieczeniowej lub zlecić ich weryfikację specjaliście. Szczególnie ważne jest ustalenie czy ubezpieczenie rzeczywiście obejmuje przekroczenie terminów dostawy.
W niektórych polisach nadal można znaleźć wyłączenia, takie jak:
„Przekroczenia terminów dostawy zgodnie z art. 19 CMR nie są objęte ochroną ubezpieczeniową.
Lub:
„Roszczenia odszkodowawcze za szkody następcze zgodnie z art. 23 ust. 5 Konwencji CMR nie są objęte zakresem ochrony ubezpieczeniowej.”
Tego rodzaju klauzule wyłączenia odpowiedzialności można jeszcze dziś znaleźć w niektórych polisach ubezpieczeniowych.
Jeżeli przewoźnik posiada taką „dinozaurzą polisę” (czyli przestarzałą polisę), powinien sprawdzić zakres swojej ochrony ubezpieczeniowej i w razie potrzeby zmienić ubezpieczyciela lub brokera ubezpieczeniowego.
LUTZ Assekuranz chętnie wspiera przedsiębiorstwa transportowe w weryfikacji istniejącej ochrony ubezpieczeniowej oraz przy zawieraniu odpowiednich umów ubezpieczenia.
Skontaktuj się z nami:
+48 723 688242
office-pl@lutz-assekuranz.eu
